Wizerunki Boga i człowieka w literaturze polskiej ostatnich stu lat. - JÓZEF RUSZAR (Autor) (2019)
http://forumartisrhetoricae.uw.edu.pl/tomy/nr-4-59-pazdziernik-grudzien-2019-retoryka-i-edukacja-numer-specjalny-z-okazji-iv-kongresu-dydaktyki-polonistycznej
Oryginalny artykuł naukowy
Odczytanie ważnych dzieł modernistycznej i postmodernistycznej literatury polskiej z perspektywy filozofii religii, z możliwie szerokim zastosowaniem jej instrumentów badawczych, ale bez rezygnacji z metod wypracowanych przez współczesne literaturoznawstwo ukazało bogactwo teoretycznych możliwości. Należy podkreślić, iż ważną rolę odgrywa tutaj wielość problematyki — od „mistyki życia codziennego” poprzez postawy wątpiące, poszukiwanie i pragnienie Istoty Absolutnej po kontemplację i nastawienia apologetyczne i wyznawcze. Wśród rozpatrywanych zagadnień znalazły się rozpoznania i diagnozy funkcjonowania myśli religijnej w kulturze współczesnej, a także wątki antropologiczne uwzględniające opisy relacji człowiek–Bóg.Pełne zbadanie różnorodnej wyobraźni odpowiedzialnej za obrazy Boga w polskiej literaturze ostatnich stu lat jest — co oczywiste — niemożliwe. Nie tylko dlatego, że przeżycie egzystencjalne, nawet we wspólnocie języka i kultury od stuleci judeochrześcijańskiej, musi być z natury zindywidualizowane, a kształt wypowiedzi różny, choćby z powodu wyznawanej poetyki. Jeszcze większy wpływ na rozmaitość postaw mają burzliwe dzieje polityczne Europy, w tym dwie wojny światowe i groza zarówno totalitarnych systemów, jak i przygody intelektu powodujące gwałtowne zmiany mentalne, w tym stosunek do Transcendencji. Przy tak rozległym materiale możliwe są wyłącznie badania punktowe, prowadzone z troską o różnorodność przypadków, aby rozpostarty wachlarz prezentował w miarę kompletną panoramę.
Reading important works of modernist and postmodern Polish literature from the perspective of the philosophy of religion, with the widest possible use of its research instruments, but without giving up the methods developed by modern literary studies, showed a wealth of theoretical possibilities. It should be emphasized that an important role here is played by a multitude of issues — from “mysticism of everyday life”, through doubtful attitudes, the search and desire of the Absolute Being, to contemplation and apologetic and religious attitudes. Among the issues considered were the recognition and diagnosis of the functioning of religious thought in contemporary culture, as well as anthropological threads including descriptions of the relationship between man and God.Full examination of the various imaginations responsible for God’s images in Polish literature of the last hundred years is — obviously — impossible. Not only because an individual existential experience, even in a language and culture community since Judeo-Christian centuries, must be inherently individualized, and the shape of expression varies, if only because of professed poetics. Th e turbulent political history of Europe, including two world wars and the horror of totalitarian systems, as well as the adventures of the intellect causing rapid mental changes, including attitudes towards Transcendence, have an even greater impact on the variety of attitudes. With such extensive material, only spot tests are possible, carried out with care for the diversity of cases, so that the outstretched fan presents a fairly complete panorama.
Keywords: literaturoznawstwo