Człowiek jako twórca: antropologia polityczna Anandy Coomaraswamy’ego - ADAM DANEK (Autor) (2025)
10.4467/25440845TP.25.010.21647
https://ejournals.eu/czasopismo/teoria-polityki/numer/nr-11-2025
Oryginalny artykuł naukowy
Podobnie jak inni myśliciele tradycjonalistyczni, Ananda Coomaraswamy (1877–1947) przeciwstawiał społeczeństwa archaiczne społeczeństwom nowoczesnym. Na podstawie studiów nad sposobem życia tych pierwszych budował antropologię, z której wyprowadzał wniosek, że nowoczesny ład społeczny, ekonomiczny i polityczny jest niezgodny z naturą ludzką. Według Coomaraswamy’ego człowiek musi bowiem w świecie i własnej naturze odczytywać znaczenie, które pochodzi ze sfery boskiej. Umożliwiają mu to symbole zawarte w mitach, które przechowuje kultura. Człowiek wyraża symbole i mity za pomocą sztuki – jest z natury twórcą i artystą. Świeckość społeczeństw nowoczesnych oddzieliła sferę ludzką od boskiej. Według Coomaraswamy’ego skutkuje to jałowym przemysłowym produktywizmem w gospodarce oraz bezsensowną, abstrakcyjną „sztuką” w kulturze. W społeczeństwie nowoczesnym, niezależnie od jego konkretnego ustroju politycznego i ekonomicznego, wolność jednostki jest fikcją, ponieważ zmusza ono człowieka do życia nietwórczego, czyli nienaturalnego. Coomaraswamy widział drogę do naprawy tego stanu w reformie społeczeństwa w duchu neośredniowiecznym.
Like other traditionalist thinkers, Ananda Coomaraswamy (1877–1947) contrasted archaic societies with modern societies. Based on studies of the former’s way of life, he built an anthropology from which he concluded that the modern social, economic and political order is incompatible with human nature. According to Coomaraswamy, man must read in the world and in his own nature the meaning that comes from the divine sphere. This is made possible by symbols contained in myths that are preserved in culture. Man expresses symbols and myths through art – he is by nature a creator and artist. The secularism of modern societies has separated the human sphere from the divine. According to Coomaraswamy, this results in sterile industrial productivism in the economy and senseless, abstract ‘art’ in culture. In modern society, regardless of its particular political and economic system, individual freedom is a fiction, because it forces man to live an uncreative, i.e. unnatural life. Coomaraswamy saw the way to remedy this situation in the reform of society in the neo-medieval manner.
Keywords: nauki o polityce i administracji