O początkach stosunków dyplomatycznych z Persją w XV wieku w kontekście oporu wobec rosnącej potęgi Imperium Osmańskiego. Wizyta dominikanina Jana III z Sultanii, bischofe von Persya, posła Timura i Miranszaha na dworze krzyżackim w 1407 roku - ŁUKASZ BURKIEWICZ (Autor) (2025)
https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/rfi/article/view/4378
Oryginalny artykuł naukowy
Okres panowania Timura (ok. 1370–1405), w szczególności od końca lat 90. XIV wieku, przyniósł ożywienie kontaktów Europy Zachodniej z jego rozległym imperium. Było kilka powodów determinujących kontakty dyplomatyczne pomiędzy Zachodem a Timurem, a jeden z nich to był wspólny interes w postaci powstrzymania rosnącej potęgi państwa osmańskiego. Jednym z posłów, który działał w służbie Timura, był dominikanin Jan, prawdopodobnie Włoch lub urodzony we włoskiej rodzinie osiadłej w Kastamonu w Paflagonii nad Morzem Czarnym, który od około 1390 roku był biskupem w Nachiczewanie i najprawdopodobniej już wówczas kontaktował się z Timurem. W latach 1398–1399 odbył swoją pierwszą odnotowaną w źródłach misję na Zachód, odbierając w Rzymie nominację na arcybiskupa Sultanii w lipcu 1398 roku. W kolejną misję wyruszył w 1402 i do co najmniej 1412 roku przebywał w Europie, podając się za posła Timura i jego syna Miranszacha, a z drugiej strony informując o trudnej sytuacji misji w Persji i szerzej na Wschód oraz przekonując do współpracy z Timurydami poprzez ocieplanie ich wizerunku w oczach zachodnioeuropejskich władców. Jan był tytułowany przez kardynałów papieskich „Archiepiscopus Soltaniensis seu Orientis”, a od 1410 roku był również administratorem „archidioecesis Cambaliensis” (Pekin). Interesującym epizodem związanym z jego pobytem w Europie była jego wizyta na dworze krzyżackim w Malborku w 1407 roku. Zwany przez krzyżaków „bischofe von Persya”, tytułowany przez wielkiego mistrza Konrada von Jungingena „Soltaniensis sive tocius Orientis primas”, najprawdopodobniej nakłonił go do napisania kolejnych listów (do króla Cypru, tytułowanego również władcą Armenii, do Timura i Miranszacha, do cesarza Bizancjum oraz do legendarnego kapłana Jana z Etiopii lub Abchazji) wspierających jego misję po Europie. Arcybiskup Jan postrzegał siebie w roli misjonarza oraz instrumentu antyosmańskiej polityki, pośredniczącego w budowaniu sojuszu pomiędzy Timurem a władcami zachodnioeuropejskimi, co miało wzmocnić pozycję chrześcijaństwa w Persji i szerzej Azji. Istnieje również teza mówiąca o tym, że arcybiskup Jan był fałszerzem i jego listy do co najmniej części władców zachodnioeuropejskich, które rzekomo miał napisać sam Timur, w rzeczywistości były mistyfikacją sporządzoną przez dominikanina, który wykorzystał zamieszanie po bitwie pod Ankarą i niewiedzę Europejczyków o Wschodzie, aby wykreować się na doradcę Timura, tworząc w zasadzie mit „chrześcijańskiego Timura”, i tym samym uzyskać dostęp do dworów europejskich i idącego za tym wsparcia finansowego z ich strony. W 1412 roku we Lwowie urywa się ślad po arcybiskupie Janie, który nigdy nie powrócił do Persji, być może obawiając się zdemaskowania na dworze następców Timura i Miranszacha.
Keywords: nauki o polityce i administracji