Od szlachcica-rycerza do obywatela-przedsiębiorcy. Wizja przebudowy polskiego modelu obywatelstwa w ujęciu Hugona Kołłątaja - RAFAŁ LIS (Autor) (2019)
http://pther.net/PDF/Rocznik_PTHer/018/RPTHer_09_Lis.pdf
Oryginalny artykuł naukowy
Artykuł pokazuje, jak Kołłątaj wyobrażał sobie rolę szlachty w przyszłej Rzeczypospolitej. Nie rezy¬gnując zasadniczo z ogólnej charakterystyki tej warstwy jako stanu politycznego, postrzegał ją mimo to w katego¬riach nade wszystko ekonomicznych. U podstaw ujęcia Kołłątaja leżała nowa koncepcja wolności, rozumianej przez niego jako wolność osobista, wieńczonej niejako — dzięki przedsiębiorczości obywatela — statusem posesjonata, a ostatecznie obywatela jako posiadacza praw politycznych. Choć Kołłątaj nie rezygnował absolutnie z formuły szla¬chectwa — uznania szlachty posesjonatów za pierwszy stan obywatelski, to chciał zdecydowanie objęcia kategorią obywatelstwa także, jednak na odrębnych niejako zasadach, właścicieli miejskich — członków stanu miejskiego. Artykuł ukazuje, że tak silne zaakcentowanie czynnika przedsiębiorczości ludzkiej miało w zamierzeniu całkowicie zmienić kształt przyszłych stosunków politycznych i społecznych Rzeczypospolitej, jak również — w tym wszyst¬kim — skomplikować obraz roli polskiej szlachty.
Keywords: nauki o polityce i administracji