The Origins of the Jesuit Authority and Influence at the Court of Emperors Wanli (1572–1620), Shunzi (1644–1661) and Kangxi (1661–1722) and in the Wider Circles of the Chinese Society in the Light of the Works of Thomas Szpot Dunin (1644–1713) - ANDRZEJ WADAS (Autor) (2023)
10.35765/pk.2023.430401.18
https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2023.430401.18/2549
Oryginalny artykuł naukowy
Artykuł dotyczy roli autorytetu w modus operandi jezuitów w Chinach w epoce nowożytnej w świetle dzieła Tomasza Szpota Dunina SJ (1644–1713), w szczególności jego Historiae Sinarum Imperii (ARSI, Jap. Sin. 102; Jap. Sin. 103) oraz Collectanea Historiae Sinensis (ARSI, Jap. Sin. 104; Jap. Sin. 105 I; Jap. Sin. 105 II). Powyższe manuskrypty zawierają szczegółowy opis jezuickiej metody pracy w bardzo trudnym środowisku kulturowo-politycznym, w którym kwestia władzy i autorytetu odgrywała dominującą rolę. Dla Matteo Ricciego i jego następców celem pracy misyjnej było krzewienie chrześcijaństwa w Chinach, co można było osiągnąć jedynie dzięki akceptacji dworu cesarskiego oraz szerszych kręgów społeczeństwa chińskiego. W artykule wymieniono siedem wymiarów autorytetu jezuickiego, które można ogólnie podzielić na dwa typy, mianowicie na autorytet świecki (auctoritas profana) i autorytet sakralny (auctoritas sacra). Ten pierwszy znajdował swe odbicie we właściwym ubiorze i wyglądzie, godnej postawie i poważnym wyrazie twarzy, nienagannych manierach społecznych, ograniczonym użyciu siły fizycznej dla samoobrony w przypadku zagrożenia życia oraz tendencji do wykorzystywania zachodniej wiedzy wojskowej dla promowania misji. Ponadto jezuici prowadzili cnotliwe życie połączone z miłością okazywaną ubogim, zwłaszcza w czasie klęsk żywiołowych i niepokojów społecznych. Jednak autorytet, jakim cieszyli się wśród mandarynatu konfucjańskiego, opierał się głównie na ich wybitnych zdolnościach literackich, dobrej znajomości języka chińskiego i praktycznym zrozumieniu dyplomacji międzynarodowej, co umożliwiało im odgrywanie roli pośredników kulturalnych i politycznych. Wreszcie autorytet jezuitów miał też wymiar sakralny, gdyż byli oni postrzegani jako Nauczyciele Prawa Bożego (Magistri Legis Divinae), co dla cesarzy chińskich, uważanych za Synów Niebios (Tianzi lub Huangdi), było równoznaczne z wiedzą astronomiczną.
The article analyzes the role of authority in the Jesuit modus operandi inChina in the early modern period as it can be deduced from the works ofTomasz Szpot Dunin SJ. (1644–1713), in particular from his Historiae SinarumImperii (ARSI, Jap. Sin 102; Jap. Sin. 103) and Collectanea Historiae Sinensis(ARSI, Jap. Sin 104; Jap. Sin. 105 I; Jap. Sin. 105 II). The manuscripts con-tain a detailed description of the Jesuit method of working in a very challeng-ing culturally and politically environment in which the question of author-ity played a predominant role. For Matteo Ricci and his followers, the goal oftheir missionary work was to plant Christianity in China, but it could havebeen done only by everyday efforts to win the acceptance of the court and ofthe wider circles of the Chinese society. The article enumerates and discussesthe seven dimensions of Jesuit authority which are broadly divided into twotypes, namely, the secular authority (auctoritas profana) and the sacred author-ity (auctoritas sacra). The former found its expression primarily in a properdress code and grooming, dignified posture, solemn facial expression andimpeccable social manners. These were combined with limited use of physi-cal force for self-defence and willingness to offer their military expertise whenit deemed necessary to promote the missionary goals. Furthermore, the Jesuitslived a virtuous life combined with charity manifested towards the poor, espe-cially in time of natural disasters and social unrest. However, the authoritythey exercised among the Confucian mandarinate was based on their distin-guished literary skills, remarkable command of Chinese and practical under-standing of international diplomacy which enabled them to serve as culturaland political brokers. Finally, the Jesuit exercised the latter form of authoritywas divinely mandated as they were the teachers of the Divine Law (Magis-tri Legis Divinae), which, for the Chinese Emperors, who were regarded as the Sons of Heaven (Tianzi or Huangdi) was tantamount to the knowledge ofastronomy.
Keywords: nauki o kulturze i religii