Demokracja liberalna

Collection
editorial offices
Download bibliographic description
  • Title: Demokracja liberalna
  • Author:
    • ANNA KRZYNÓWEK-ARNDT (Redaktor)
    • BOGDAN SZLACHTA (Redaktor)
  • Wydawca: Akademia Ignatianum w Krakowie
  • Year: 2026
  • Miejsce wydania: Kraków
  • Pages: 404
  • URL: https://slownikispoleczne.ignatianum.edu.pl/pliki/demokracja_liberalna_pl.pdf
  • Abstract in Polish: Liberalna demokracja jest współcześnie typowym pojęciem zbiorczym odnoszącym się do zespołu wartości, praktyk i instytucji państw Zachodu. Jest też jednak centralnym pojęciem ustrojowym obejmującym pokłady historycznych znaczeń, a zarazem otwartym na przyszłość, co sprawia, że poddaje się ideologizacji i polityzacji. To z kolei oznacza, że różne siły polityczne mogą podejmować walkę o właściwą wykładnię, interpretację i użycie tego pojęcia. Liberalna demokracja zawsze miała i ma przyjaciół i wrogów, wydaje się jednak, że jak nigdy dotąd zyskuje współcześnie potencjał ustanawiania konkurencyjnych pozycji politycznych. Jeśli przyjąć, jak czynią to niektórzy Autorzy niniejszego opracowania, że liberalno-demokratyczny porządek społeczny i polityczny jest w istocie niedokończonym czy wręcz nigdy niezrealizowanym projektem, to jest on istotnym punktem odniesienia dla rozumienia i krytyki podejmowanych współcześnie praktyk w planie ustrojowym i społecznym. Brak politycznego zaangażowania, nieufność wobec elit politycznych i mechanizmów demokracji elektoralno-przedstawicielskiej oraz niskie zaufanie społeczne miałyby być czynnikami tworzącymi syndrom nakładających się na siebie przejawów zmęczenia demokracją. Kryzys wartości i instytucji liberalno-demokratycznych przejawiający się we wzroście popularności partii i rządów „populistycznych” postrzegany jest jako postępujący proces „dekonsolidacji demokracji” i „konstytucyjnej retrogresji” polegającej na powolnych i stopniowych zmianach nakierowanych równocześnie na ograniczenia w trzech obszarach: wolnych i konkurencyjnych wyborów, wolności wypowiedzi i stowarzyszania się oraz rządów prawa z sądową gwarancją stabilnego i przewidywalnego systemu prawnego. „Populizm”, „demokracja nieliberalna”, „intelektualny postfaszyzm”, „rewolucja konserwatywna” i „autokracja elektoralna” to tylko niektóre z mnożących się pojęć asymetrycznych wobec demokracji liberalnej. Obok konkurencyjnej walki o prawidłową wykładnię „liberalizmu” i „demokratyzmu” rosną społeczne oczekiwania wobec sprawujących rządy m.in. w zakresie bezpieczeństwa, realnych narzędzi egzekwowania odpowiedzialności politycznej, dostępu do informacji, problemów wynikłych z redefiniowania granicy między sferą publiczną i prywatną, a także antycypowania zagrożeń związanych z rozwojem technologii cyfrowej nowej generacji. Aktualny projekt liberalno-demokratycznego porządku miałby w związku z tym być rozwijany w kierunku korekty republikańskiej lub agonicznej, dopełnienia tradycyjnych mechanizmów elektoralnych instytucjami o charakterze deliberatywnym, rozwoju praktyk obywatelskiej kontroli i nadzoru lub zmian w sposobach realizacji reprezentacji politycznej. Autorzy tekstów zamieszczonych w prezentowanym tomie Słowników społecznych stawiają pytania o istotę, historię, diagnozę i rozwój projektu liberalno-demokratycznego, formułują uwagi o polityzacji pojęcia związanej z jego historycznością i otwartością. Identyfikują liczne aporie i napięcia od początku wpisane w próbę połączenia momentu „demokratycznego” z momentem „liberalnym”. Podejmują refleksję nad relacją między liberalnymi uprawnieniami i zasadą suwerenności narodu, nad przemianami w ramach współczesnych porządków prawnych w związku z przesunięciem akcentów z demokracji liberalnej na demokrację konstytucyjną. Rozważają krytyki wobec demokratycznego państwa prawnego kierowane z prawej i lewej strony sceny politycznej, śledzą postępujący proces jurydyzacji sfery rządzenia i polityzacji prawa, pytają o istotę konsolidacji i kanonizacji demokracji. W Polsce modernizacja i wejście do obszaru powojennego konsensu liberalno-demokratycznego stało się równoznaczne z demokratyzacją i liberalną konstytucjonalizacją zgodnie z obowiązującym modelem ideowym i instytucjonalnym. Proces ten bywa analizowany w kategoriach dyskursu postkolonialnego, imitacji lub „permanentnej liminalności”, którą mają charakteryzować powtarzające się próby internalizacji i odrzucenia „zachodnich” norm. Autorzy tomu reprezentujący różne dyscypliny naukowe (filozofię, prawo, nauki o polityce i socjologię) nie tylko poddają krytycznej analizie współczesne rozumienie demokracji liberalnej. Przez pryzmat odrębnego doświadczenia historycznego poszukują także źródeł projektu głęboko zakorzenionego we wspólnej historii intelektualnej. Jest to propozycja dopełnienia współczesnego namysłu nad kondycją państw demokratycznych poszukiwaniami w obrębie genealogii i przemian pojęć zasadniczych z punktu widzenia projektu liberalno-demokratycznego, które zarazem otwierają przestrzeń do dalszych pytań i problematyzacji. Zapraszając do lektury tekstów, mamy świadomość rozległości debat prowadzonych w nauce światowej nad poruszanymi zagadnieniami. Wielość prac traktujących o nich sprawia, że każdy z Autorów zmagał się z problemem wskazania dzieł uznanych za podstawowe dla omawianych zagadnień. Z racji „ograniczeń redakcyjnych” zmuszeni byliśmy przenieść część z nich do zestawu literatury publikowanego po pierwszym haśle (jeśli Czytelnik nie odnajdzie przywoływanej w danym haśle pozycji w spisie po nim, to widnieje ona w spisie po haśle wprowadzającym).
  • Structure:
    • Wydział Pedagogiczny
    • Instytut Nauk o Polityce i Administracji
  • Dyscyplina:
    • nauki o polityce i administracji
    • nauki o polityce i administracji
  • 002 a Demokracja liberalna
  • 003 a ANNA KRZYNÓWEK-ARNDT (Redaktor)
  • 003 b 0000-0001-5293-6829
  • 003 a BOGDAN SZLACHTA (Redaktor)
  • 003 b 0000-0003-4841-589X
  • 004 a Monografia naukowa
  • 005 a 2026
  • 008 b Akademia Ignatianum w Krakowie
  • 009 a 978-83-7614-710-9
  • 013 a https://slownikispoleczne.ignatianum.edu.pl/pliki/demokracja_liberalna_pl.pdf
  • 014 a Słowniki społeczne
  • 017 a XXI
  • 018 a Kraków
  • 019 a 404
  • 024 a Liberalna demokracja jest współcześnie typowym pojęciem zbiorczym odnoszącym się do zespołu wartości, praktyk i instytucji państw Zachodu. Jest też jednak centralnym pojęciem ustrojowym obejmującym pokłady historycznych znaczeń, a zarazem otwartym na przyszłość, co sprawia, że poddaje się ideologizacji i polityzacji. To z kolei oznacza, że różne siły polityczne mogą podejmować walkę o właściwą wykładnię, interpretację i użycie tego pojęcia. Liberalna demokracja zawsze miała i ma przyjaciół i wrogów, wydaje się jednak, że jak nigdy dotąd zyskuje współcześnie potencjał ustanawiania konkurencyjnych pozycji politycznych. Jeśli przyjąć, jak czynią to niektórzy Autorzy niniejszego opracowania, że liberalno-demokratyczny porządek społeczny i polityczny jest w istocie niedokończonym czy wręcz nigdy niezrealizowanym projektem, to jest on istotnym punktem odniesienia dla rozumienia i krytyki podejmowanych współcześnie praktyk w planie ustrojowym i społecznym. Brak politycznego zaangażowania, nieufność wobec elit politycznych i mechanizmów demokracji elektoralno-przedstawicielskiej oraz niskie zaufanie społeczne miałyby być czynnikami tworzącymi syndrom nakładających się na siebie przejawów zmęczenia demokracją. Kryzys wartości i instytucji liberalno-demokratycznych przejawiający się we wzroście popularności partii i rządów „populistycznych” postrzegany jest jako postępujący proces „dekonsolidacji demokracji” i „konstytucyjnej retrogresji” polegającej na powolnych i stopniowych zmianach nakierowanych równocześnie na ograniczenia w trzech obszarach: wolnych i konkurencyjnych wyborów, wolności wypowiedzi i stowarzyszania się oraz rządów prawa z sądową gwarancją stabilnego i przewidywalnego systemu prawnego. „Populizm”, „demokracja nieliberalna”, „intelektualny postfaszyzm”, „rewolucja konserwatywna” i „autokracja elektoralna” to tylko niektóre z mnożących się pojęć asymetrycznych wobec demokracji liberalnej. Obok konkurencyjnej walki o prawidłową wykładnię „liberalizmu” i „demokratyzmu” rosną społeczne oczekiwania wobec sprawujących rządy m.in. w zakresie bezpieczeństwa, realnych narzędzi egzekwowania odpowiedzialności politycznej, dostępu do informacji, problemów wynikłych z redefiniowania granicy między sferą publiczną i prywatną, a także antycypowania zagrożeń związanych z rozwojem technologii cyfrowej nowej generacji. Aktualny projekt liberalno-demokratycznego porządku miałby w związku z tym być rozwijany w kierunku korekty republikańskiej lub agonicznej, dopełnienia tradycyjnych mechanizmów elektoralnych instytucjami o charakterze deliberatywnym, rozwoju praktyk obywatelskiej kontroli i nadzoru lub zmian w sposobach realizacji reprezentacji politycznej. Autorzy tekstów zamieszczonych w prezentowanym tomie Słowników społecznych stawiają pytania o istotę, historię, diagnozę i rozwój projektu liberalno-demokratycznego, formułują uwagi o polityzacji pojęcia związanej z jego historycznością i otwartością. Identyfikują liczne aporie i napięcia od początku wpisane w próbę połączenia momentu „demokratycznego” z momentem „liberalnym”. Podejmują refleksję nad relacją między liberalnymi uprawnieniami i zasadą suwerenności narodu, nad przemianami w ramach współczesnych porządków prawnych w związku z przesunięciem akcentów z demokracji liberalnej na demokrację konstytucyjną. Rozważają krytyki wobec demokratycznego państwa prawnego kierowane z prawej i lewej strony sceny politycznej, śledzą postępujący proces jurydyzacji sfery rządzenia i polityzacji prawa, pytają o istotę konsolidacji i kanonizacji demokracji. W Polsce modernizacja i wejście do obszaru powojennego konsensu liberalno-demokratycznego stało się równoznaczne z demokratyzacją i liberalną konstytucjonalizacją zgodnie z obowiązującym modelem ideowym i instytucjonalnym. Proces ten bywa analizowany w kategoriach dyskursu postkolonialnego, imitacji lub „permanentnej liminalności”, którą mają charakteryzować powtarzające się próby internalizacji i odrzucenia „zachodnich” norm. Autorzy tomu reprezentujący różne dyscypliny naukowe (filozofię, prawo, nauki o polityce i socjologię) nie tylko poddają krytycznej analizie współczesne rozumienie demokracji liberalnej. Przez pryzmat odrębnego doświadczenia historycznego poszukują także źródeł projektu głęboko zakorzenionego we wspólnej historii intelektualnej. Jest to propozycja dopełnienia współczesnego namysłu nad kondycją państw demokratycznych poszukiwaniami w obrębie genealogii i przemian pojęć zasadniczych z punktu widzenia projektu liberalno-demokratycznego, które zarazem otwierają przestrzeń do dalszych pytań i problematyzacji. Zapraszając do lektury tekstów, mamy świadomość rozległości debat prowadzonych w nauce światowej nad poruszanymi zagadnieniami. Wielość prac traktujących o nich sprawia, że każdy z Autorów zmagał się z problemem wskazania dzieł uznanych za podstawowe dla omawianych zagadnień. Z racji „ograniczeń redakcyjnych” zmuszeni byliśmy przenieść część z nich do zestawu literatury publikowanego po pierwszym haśle (jeśli Czytelnik nie odnajdzie przywoływanej w danym haśle pozycji w spisie po nim, to widnieje ona w spisie po haśle wprowadzającym).
  • 336 a Redakcja naukowa monografii naukowej
  • 985 a Wydział Pedagogiczny
  • 985 b Instytut Nauk o Polityce i Administracji
  • 999 a nauki o polityce i administracji
  • 999 a nauki o polityce i administracji

2026_mono_Krzynówek-Arndt_A_Szlachta_B_Demokracja_liberalna_pl.pdf (1.63 MB)

  • Licence: CC BY-ND 4.0
  • Text version: Final published
  • Availability: Public
Download
Repozytorium Akademii Ignatianum w Krakowie, które jest częścią Portalu Pracowniczego zostało zrealizowane w ramach projektu „Program wzmocnienia potencjału dydaktycznego Uczelni na rzecz rozwoju regionalnego” POWR.03.05.00-00-ZR10/18 współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego.