Widmowość. Formy obrazowania choroby onkologicznej we współczesnej poezji i malarstwie
false
- Tytuł: Widmowość. Formy obrazowania choroby onkologicznej we współczesnej poezji i malarstwie
- Autor/Autorzy: BOGUSŁAWA BODZIOCH-BRYŁA (Autor)
- Nazwa czasopisma: Perspektywy Kultury
- Rok: 2026
- Tom: 52
- Numer: 1
- ISSN: 2081-1446
- DOI: 10.35765/pk.2025.5201.03
- Adres www:: https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2025.5201.03
- Strony od-do: 13-34
- Abstrakt: Temat choroby nowotworowej jest obwarowany rodzajem tabu, wzbudza lęk. Mimo tego współczesna kultura coraz częściej próbuje się z nim mierzyć. Podejmowany bywa w poezji, prozie, narracjach reportażowych czy eseistycznych, w filmie, malarstwie. Opowieści te wpisują się w kontekst zdobywającego popularność od lat 90. XX w. nurtu medycyny narracyjnej oraz nurtu patografii. Badacze analizujący narracje maladyczne wskazują rozmaite funkcje pisania o chorobie. W niniejszym artykule analizie poddane zostały wybrane wiersze Sławomira Hornika, Justyny Tomskiej, Krzysztofa Siwczyka oraz Elżbiety Zechenter-Spławińskiej, a także słynny obraz Kena Currie. Analizy prowadzą do wniosku, że twórcy nie poprzestają na posiłkowaniu się wypracowanymi wcześniej w kulturze środkami, lecz szukają formuł, które byłyby w stanie adekwatnie zbliżyć się do sedna traumatycznego doświadczenia, choć zdają sobie przecież sprawę, że przeżycia takie lokują się na granicy niewyrażalności. Przy porównaniu utworów pod względem stosowanych w nich środków wyrazu uwagę zwracają cechy wspólne: (1) nawiązania kolorystyczne (do bieli, szarości, światłocienia); (2) powtarzalne motywy (prześwitu, przezroczystości, zwielokrotnienia, rozproszenia, fragmentaryzacji, a przede wszystkim (3) rodzaju widmowości, niematerialności (konkretyzowanej poprzez rozkład natężenia barwy białej, jej rozszczepienie, od czystej bieli po wrażenie przezroczystości); (4) nawiązania do sfery astrofizyki. Choroba onkologiczna we współczesnych tekstach kultury miewa więc określoną kolorystykę, jest widmowa. Może wynikać to z faktu zapośredniczenia (o klisze RTG, zapisy scyntygraficzne, tomograficzne, rezonansu magnetycznego, pozytonowej tomografii emisyjnej). Cechą literackiego obrazu choroby jest też wpisywanie jej w kontekst kosmologiczny (wykorzystywanie asocjacji z astronomią, astrofizyką), co wynika zapewne z postrzegania jej jako stanu o potężnej sile lub lokowania w kontekście panteistycznej myśli filozoficzno-religijnej lub hinduizmu, gdzie śmierć rozumiana bywa jako powrót do kosmicznego źródła.
- Słowa kluczowe:
- medycyna narracyjna
- narracje patograficzne
- obraz choroby onkologicznej we współczesnej poezji
- obrazy choroby nowotworowej w literaturze
- widmowość
- Dyscyplina: nauki o kulturze i religii
false
- 002 a Widmowość. Formy obrazowania choroby onkologicznej we współczesnej poezji i malarstwie
- 003 b 0000-0003-2453-8350
- 003 a BOGUSŁAWA BODZIOCH-BRYŁA (Autor)
- 004 a Oryginalny artykuł naukowy
- 006 a Perspektywy Kultury
- 008 a 2026
- 009 a 52
- 010 a 1
- 011 a 2081-1446
- 013 a 10.35765/pk.2025.5201.03
- 014 a https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2025.5201.03
- 015 a 13-34
- 019 a Temat choroby nowotworowej jest obwarowany rodzajem tabu, wzbudza lęk. Mimo tego współczesna kultura coraz częściej próbuje się z nim mierzyć. Podejmowany bywa w poezji, prozie, narracjach reportażowych czy eseistycznych, w filmie, malarstwie. Opowieści te wpisują się w kontekst zdobywającego popularność od lat 90. XX w. nurtu medycyny narracyjnej oraz nurtu patografii. Badacze analizujący narracje maladyczne wskazują rozmaite funkcje pisania o chorobie. W niniejszym artykule analizie poddane zostały wybrane wiersze Sławomira Hornika, Justyny Tomskiej, Krzysztofa Siwczyka oraz Elżbiety Zechenter-Spławińskiej, a także słynny obraz Kena Currie. Analizy prowadzą do wniosku, że twórcy nie poprzestają na posiłkowaniu się wypracowanymi wcześniej w kulturze środkami, lecz szukają formuł, które byłyby w stanie adekwatnie zbliżyć się do sedna traumatycznego doświadczenia, choć zdają sobie przecież sprawę, że przeżycia takie lokują się na granicy niewyrażalności. Przy porównaniu utworów pod względem stosowanych w nich środków wyrazu uwagę zwracają cechy wspólne: (1) nawiązania kolorystyczne (do bieli, szarości, światłocienia); (2) powtarzalne motywy (prześwitu, przezroczystości, zwielokrotnienia, rozproszenia, fragmentaryzacji, a przede wszystkim (3) rodzaju widmowości, niematerialności (konkretyzowanej poprzez rozkład natężenia barwy białej, jej rozszczepienie, od czystej bieli po wrażenie przezroczystości); (4) nawiązania do sfery astrofizyki. Choroba onkologiczna we współczesnych tekstach kultury miewa więc określoną kolorystykę, jest widmowa. Może wynikać to z faktu zapośredniczenia (o klisze RTG, zapisy scyntygraficzne, tomograficzne, rezonansu magnetycznego, pozytonowej tomografii emisyjnej). Cechą literackiego obrazu choroby jest też wpisywanie jej w kontekst kosmologiczny (wykorzystywanie asocjacji z astronomią, astrofizyką), co wynika zapewne z postrzegania jej jako stanu o potężnej sile lub lokowania w kontekście panteistycznej myśli filozoficzno-religijnej lub hinduizmu, gdzie śmierć rozumiana bywa jako powrót do kosmicznego źródła.
- 021 a medycyna narracyjna
- 021 a narracje patograficzne
- 021 a obraz choroby onkologicznej we współczesnej poezji
- 021 a obrazy choroby nowotworowej w literaturze
- 021 a widmowość
- 966 a nauki o kulturze i religii
- 985 a Wydział Filozoficzny
- 985 b Instytut Kulturoznawstwa i Dziennikarstwa
false
false
- Tytuł: Widmowość. Formy obrazowania choroby onkologicznej we współczesnej poezji i malarstwie
- Autor (Twórca): BOGUSŁAWA BODZIOCH-BRYŁA (Autor)
- Tytuł czasopisma : Perspektywy Kultury
- Data: 2026
- Dyscyplina: nauki o kulturze i religii
- Słowa kluczowe w j. polskim:
- Struktura:
false
2026_art_Bodzioch-Bryła_B_Widmowość_Formy obrazowania choroby onkologicznej we współczesnej poezji i malarstwie.pdf (892 KB)
- Licencja: CC BY-ND 4.0
- Wersja tekstu: Ostateczna opublikowana
- Dostępność: Publiczny