Ekologia

Kolekcja
redakcje
Pobierz opis bibliograficzny
  • Tytuł: Ekologia
  • Redaktor/Redaktorzy: MARIA UJWARY (Redaktor)
  • Wydawca: Akademia Ignatianum w Krakowie
  • Rok: 2026
  • Miejsce wydania: Kraków
  • Liczba stron: 396
  • Adres URL: https://slownikispoleczne.ignatianum.edu.pl/pliki/ekologia_pl.pdf
  • Abstrakt w j. polskim: „Eko-” stało się jednym z najpowszechniej używanych przedrostków naszych czasów. Mówimy o eko żywności, eko modzie, eko transporcie, eko urzędach. Słowo „ekologia”, wywodzące się z greckiego oikos (dom) i logos (nauka), pierwotnie oznaczało naukę o zależnościach między organizmami a ich środowiskiem. Dziś nabrało znaczenia tak rozległego, że niemal wymknęło się ze swych naukowych ram, stając się symbolem epoki, argumentem marketingowym i moralnym imperatywem zarazem. Niniejszy tom powstał z przekonania, że tak powszechnie używane pojęcie domaga się rzetelnego, wielowymiarowego opracowania. Ekologia nie jest już wyłącznie domeną przyrodników. Dotyka każdego z nas w codziennych wyborach konsumenckich, w poczuciu lęku przed zmianami klimatu, w napięciu między rozwojem gospodarczym a ochroną środowiska. Słownik obejmuje dwadzieścia rozległych obszarów tematycznych, od podstaw ekologii i edukacji ekologicznej, przez politykę, prawo i sprawiedliwość środowiskową, aż po transformację energetyczną, zielone miasta i ekologiczny wymiar nauki społecznej Kościoła. Znalazło się tu również pojęcie śladu węglowego, termin wywodzący się z nauk technicznych, dziś obecny w języku codziennym, sprawozdaniach spółek, umowach międzynarodowych i szkolnych projektach. Podobnie szerokie zastosowanie zyskuje dziś pojęcie bezpieczeństwa żywnościowego. Kategoria wypracowana przez agendy ONZ, która coraz wyraźniej opisuje konsekwencje zmian klimatycznych dla codziennego dostępu ludzi do żywności na całym świecie. A jednak nawet tak szeroko zakrojona publikacja nie wyczerpuje tematu. Ekologia przenika dziś wszystkie dziedziny życia społecznego z taką intensywnością, że prawie każde hasło mogłoby stać się oddzielną monografią Zagadnienia ekologiczne nie zawsze cieszyły się taką uwagą, jaką poświęca się im dzisiaj. Przez wiele lat pozostawały domeną nauk przyrodniczych i wąskich środowisk zaangażowanych w ochronę środowiska. Zmiana nastąpiła wraz z narastaniem empirycznych dowodów na postępujące przeobrażenia klimatyczne oraz z rosnącą świadomością społeczną ich konsekwencji. W efekcie ekologia weszła w obszary dotąd od niej odległe, takie jak prawo, gospodarka, polityka społeczna, etyka, teologia, stając się jednym z centralnych tematów współczesności. Ten fakt niesie ze sobą zarówno szansę, jak i ryzyko. Szansą jest powszechna mobilizacja, gdyż nigdy wcześniej tyle podmiotów, takich jak rządy, korporacje, społeczności lokalne, nie deklarowało zaangażowania na rzecz środowiska. Ryzykiem jest rozmycie znaczeń. Kiedy wszystko jest „eko”, pojęcie traci ostrość. Kiedy każda firma ogłasza się jako przyjazna klimatowi, pojawia się zjawisko, które w niniejszym słowniku opisujemy jako greenwashing – pozorna ekologia, która więcej obiecuje, niż czyni. Odróżnienie autentycznego zaangażowania od ekologicznego kamuflażu staje się jednym z kluczowych zadań zarówno dla obywateli, jak i dla badaczy, dziennikarzy oraz regulatorów. Złożoność tej sytuacji dobrze ilustruje wspomniany już ślad węglowy. Jeszcze jakiś czas temu pojęcie to funkcjonowało wyłącznie w specjalistycznych opracowaniach dotyczących emisji gazów cieplarnianych. Dziś znajdziemy je na biletach lotniczych, w raportach ESG spółek giełdowych czy w programach. Obliczanie własnego śladu węglowego stało się praktyką, którą promuje wiele podmiotów, zarówno ze środowiska naukowego, jak i biznesowego. Podobną złożonością cechuje się relacja między ekologią a sprawiedliwością społeczną. Zmiany klimatu nie dotykają wszystkich jednakowo. Najbardziej narażone są społeczności, które w najmniejszym stopniu przyczyniły się do emisji gazów cieplarnianych. Stąd pojęcia sprawiedliwości ekologicznej i migracji środowiskowych, które znalazły się w niniejszym słowniku, nie są jedynie akademickimi kategoriami. Autorzy tomu świadomie przekroczyli granice jednej dyscypliny. Ekologia w dzisiejszym rozumieniu jest z natury rzeczy interdyscyplinarna. Wymaga myślenia biologicznego, ale też ekonomicznego, prawnego, socjologicznego, teologicznego i psychologicznego. Dlatego obok haseł stricte przyrodniczych, takich jak ochrona różnorodności biologicznej czy rolnictwo ekologiczne, znalazły się tu zagadnienia dotyczące psychospołecznych uwarunkowań proekologicznych postaw, ruchów aktywistycznych czy wreszcie nauczania Kościoła na temat odpowiedzialności za stworzenie, które od encykliki Laudato si’ papieża Franciszka stało się elementem żywej debaty publicznej. Słownik adresowany jest do szerokiego kręgu odbiorców: studentów, nauczycieli, pracowników organizacji pozarządowych, a także wszystkich, którzy chcą poruszać się po ekologicznym dyskursie współczesności ze świadomością jego złożoności. Nie zakładamy u czytelnika wykształcenia specjalistycznego, w lekturze pomocna będzie natomiast gotowość do poważnego namysłu nad światem, który dzielimy. Mamy nadzieję, że ten słownik stanie się punktem wyjścia do dalszego, pogłębionego namysłu nad Wyrażamy wdzięczność wszystkim autorom poszczególnych haseł, recenzentom oraz redaktorom, których wiedza i zaangażowanie złożyły się na ostateczny kształt tego tomu. Mamy nadzieję, że stanie się on pomocnym kompasem w nawigowaniu po jednym z najważniejszych tematów naszej epoki.
  • Struktura:
    • Wydział Filozoficzny
    • Instytut Kulturoznawstwa i Dziennikarstwa
  • Dyscyplina: nauki o kulturze i religii
  • 002 a Ekologia
  • 003 a MARIA UJWARY (Redaktor)
  • 003 b 0000-0001-6774-1792
  • 004 a Monografia naukowa
  • 005 a 2026
  • 008 b Akademia Ignatianum w Krakowie
  • 009 a 978-83-7614-711-6
  • 013 a https://slownikispoleczne.ignatianum.edu.pl/pliki/ekologia_pl.pdf
  • 014 a Słowniki społeczne
  • 017 a XXII
  • 018 a Kraków
  • 019 a 396
  • 024 a „Eko-” stało się jednym z najpowszechniej używanych przedrostków naszych czasów. Mówimy o eko żywności, eko modzie, eko transporcie, eko urzędach. Słowo „ekologia”, wywodzące się z greckiego oikos (dom) i logos (nauka), pierwotnie oznaczało naukę o zależnościach między organizmami a ich środowiskiem. Dziś nabrało znaczenia tak rozległego, że niemal wymknęło się ze swych naukowych ram, stając się symbolem epoki, argumentem marketingowym i moralnym imperatywem zarazem. Niniejszy tom powstał z przekonania, że tak powszechnie używane pojęcie domaga się rzetelnego, wielowymiarowego opracowania. Ekologia nie jest już wyłącznie domeną przyrodników. Dotyka każdego z nas w codziennych wyborach konsumenckich, w poczuciu lęku przed zmianami klimatu, w napięciu między rozwojem gospodarczym a ochroną środowiska. Słownik obejmuje dwadzieścia rozległych obszarów tematycznych, od podstaw ekologii i edukacji ekologicznej, przez politykę, prawo i sprawiedliwość środowiskową, aż po transformację energetyczną, zielone miasta i ekologiczny wymiar nauki społecznej Kościoła. Znalazło się tu również pojęcie śladu węglowego, termin wywodzący się z nauk technicznych, dziś obecny w języku codziennym, sprawozdaniach spółek, umowach międzynarodowych i szkolnych projektach. Podobnie szerokie zastosowanie zyskuje dziś pojęcie bezpieczeństwa żywnościowego. Kategoria wypracowana przez agendy ONZ, która coraz wyraźniej opisuje konsekwencje zmian klimatycznych dla codziennego dostępu ludzi do żywności na całym świecie. A jednak nawet tak szeroko zakrojona publikacja nie wyczerpuje tematu. Ekologia przenika dziś wszystkie dziedziny życia społecznego z taką intensywnością, że prawie każde hasło mogłoby stać się oddzielną monografią Zagadnienia ekologiczne nie zawsze cieszyły się taką uwagą, jaką poświęca się im dzisiaj. Przez wiele lat pozostawały domeną nauk przyrodniczych i wąskich środowisk zaangażowanych w ochronę środowiska. Zmiana nastąpiła wraz z narastaniem empirycznych dowodów na postępujące przeobrażenia klimatyczne oraz z rosnącą świadomością społeczną ich konsekwencji. W efekcie ekologia weszła w obszary dotąd od niej odległe, takie jak prawo, gospodarka, polityka społeczna, etyka, teologia, stając się jednym z centralnych tematów współczesności. Ten fakt niesie ze sobą zarówno szansę, jak i ryzyko. Szansą jest powszechna mobilizacja, gdyż nigdy wcześniej tyle podmiotów, takich jak rządy, korporacje, społeczności lokalne, nie deklarowało zaangażowania na rzecz środowiska. Ryzykiem jest rozmycie znaczeń. Kiedy wszystko jest „eko”, pojęcie traci ostrość. Kiedy każda firma ogłasza się jako przyjazna klimatowi, pojawia się zjawisko, które w niniejszym słowniku opisujemy jako greenwashing – pozorna ekologia, która więcej obiecuje, niż czyni. Odróżnienie autentycznego zaangażowania od ekologicznego kamuflażu staje się jednym z kluczowych zadań zarówno dla obywateli, jak i dla badaczy, dziennikarzy oraz regulatorów. Złożoność tej sytuacji dobrze ilustruje wspomniany już ślad węglowy. Jeszcze jakiś czas temu pojęcie to funkcjonowało wyłącznie w specjalistycznych opracowaniach dotyczących emisji gazów cieplarnianych. Dziś znajdziemy je na biletach lotniczych, w raportach ESG spółek giełdowych czy w programach. Obliczanie własnego śladu węglowego stało się praktyką, którą promuje wiele podmiotów, zarówno ze środowiska naukowego, jak i biznesowego. Podobną złożonością cechuje się relacja między ekologią a sprawiedliwością społeczną. Zmiany klimatu nie dotykają wszystkich jednakowo. Najbardziej narażone są społeczności, które w najmniejszym stopniu przyczyniły się do emisji gazów cieplarnianych. Stąd pojęcia sprawiedliwości ekologicznej i migracji środowiskowych, które znalazły się w niniejszym słowniku, nie są jedynie akademickimi kategoriami. Autorzy tomu świadomie przekroczyli granice jednej dyscypliny. Ekologia w dzisiejszym rozumieniu jest z natury rzeczy interdyscyplinarna. Wymaga myślenia biologicznego, ale też ekonomicznego, prawnego, socjologicznego, teologicznego i psychologicznego. Dlatego obok haseł stricte przyrodniczych, takich jak ochrona różnorodności biologicznej czy rolnictwo ekologiczne, znalazły się tu zagadnienia dotyczące psychospołecznych uwarunkowań proekologicznych postaw, ruchów aktywistycznych czy wreszcie nauczania Kościoła na temat odpowiedzialności za stworzenie, które od encykliki Laudato si’ papieża Franciszka stało się elementem żywej debaty publicznej. Słownik adresowany jest do szerokiego kręgu odbiorców: studentów, nauczycieli, pracowników organizacji pozarządowych, a także wszystkich, którzy chcą poruszać się po ekologicznym dyskursie współczesności ze świadomością jego złożoności. Nie zakładamy u czytelnika wykształcenia specjalistycznego, w lekturze pomocna będzie natomiast gotowość do poważnego namysłu nad światem, który dzielimy. Mamy nadzieję, że ten słownik stanie się punktem wyjścia do dalszego, pogłębionego namysłu nad Wyrażamy wdzięczność wszystkim autorom poszczególnych haseł, recenzentom oraz redaktorom, których wiedza i zaangażowanie złożyły się na ostateczny kształt tego tomu. Mamy nadzieję, że stanie się on pomocnym kompasem w nawigowaniu po jednym z najważniejszych tematów naszej epoki.
  • 336 a Redakcja naukowa monografii naukowej
  • 985 a Wydział Filozoficzny
  • 985 b Instytut Kulturoznawstwa i Dziennikarstwa
  • 999 a nauki o kulturze i religii

2026_mono_Ujwary_M_Ekologia.pdf (2,01 MB)

  • Licencja: CC BY-ND 4.0
  • Wersja tekstu: Ostateczna opublikowana
  • Dostępność: Publiczny
Pobierz
Repozytorium Akademii Ignatianum w Krakowie, które jest częścią Portalu Pracowniczego zostało zrealizowane w ramach projektu „Program wzmocnienia potencjału dydaktycznego Uczelni na rzecz rozwoju regionalnego” POWR.03.05.00-00-ZR10/18 współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego.