Sine ira et studio - krytyczne myślenie jako lekarstwo na stronnicze intuicje moralne etyków

Kolekcja
artykuły
Pobierz opis bibliograficzny
  • Tytuł: Sine ira et studio - krytyczne myślenie jako lekarstwo na stronnicze intuicje moralne etyków
  • Autor/Autorzy: JAROSŁAW KUCHARSKI (Autor)
  • Nazwa czasopisma: Horyzonty Polityki
  • Rok: 2026
  • Tom: 17
  • Numer: 60
  • ISSN: 2082-5897
  • e-ISSN: 2353-950X
  • Adres www:: https://horyzontypolityki.ignatianum.edu.pl/HP/article/view/3035
  • Abstrakt: CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest zbadanie, czy narzędzia krytycznego myślenia mogą pomóc etykom identyfikować, analizować i ograniczać wpływ heurystyk oraz zniekształceń poznawczych na argumentację etyczną. Główne założenie brzmi: uznanie własnej podatności na błędy poznawcze stanowi warunek bardziej bezstronnego i rzetelnego namysłu moralnego. PROBLEM I METODY BADAWCZE: Artykuł podejmuje problem wpływu intuicji moralnych, emocji oraz błędów poznawczych na rozstrzygnięcia formułowane przez zawodowych etyków. Zastosowano metody analizy filozoficznej i krytycznej literatury przedmiotu oraz analizy eksperymentów myślowych, odwołującej się do badań z zakresu psychologii poznawczej i filozofii moralności. PROCES WYWODU: W tekście przedstawione są modele „etyka adwokata”, który racjonalizuje wcześniej przyjęte przekonania, oraz „etyka Herkulesa”, dążącego do możliwie bezstronnego rozważenia konkurencyjnych argumentów. Następnie analizowane są wybrane eksperymenty myślowe, m.in. „maszyna przeżyć” Nozicka oraz „skrzypek” Thomson. Zauważa się, że mogą one aktywizować takie zniekształcenia jak status quo bias, efekt ramowania czy racjonalizacja post hoc. WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Analiza pokazuje, że filozofowie moralności również podlegają błędom poznawczym. Badania przywoływane w artykule wskazują, że specjalistyczna wiedza filozoficzna nie eliminuje wpływu efektu ramowania ani zniekształceń poznawczych. Intuicje moralne mogą stanowić źródło stronniczości i prowadzić do uzasadniania wcześniej przyjętych przekonań. WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Postulowane jest rozwijanie postawy „etyka Herkulesa”, opartej na pokorze epistemicznej, dystansie wobec własnych intuicji oraz stosowaniu narzędzi krytycznego myślenia, takich jak steelmanning. Innowacją jest połączenie badań nad błędami poznawczymi z metodologią etyki. W edukacji i badaniach etycznych rekomenduje się systematyczne rozpoznawanie i ograniczanie wpływu intuicji, emocji oraz uwarunkowań kulturowych na argumentację moralną.
  • Słowa kluczowe:
    • etyka
    • intuicje moralne
    • Nozick
    • Thomson
    • zniekształcenia poznawcze
  • Dyscyplina: filozofia
  • 002 a Sine ira et studio - krytyczne myślenie jako lekarstwo na stronnicze intuicje moralne etyków
  • 003 b 0000-0001-6129-4477
  • 003 a JAROSŁAW KUCHARSKI (Autor)
  • 004 a Oryginalny artykuł naukowy
  • 006 a Horyzonty Polityki
  • 008 a 2026
  • 009 a 17
  • 010 a 60
  • 011 a 2082-5897
  • 012 a 2353-950X
  • 014 a https://horyzontypolityki.ignatianum.edu.pl/HP/article/view/3035
  • 019 a CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest zbadanie, czy narzędzia krytycznego myślenia mogą pomóc etykom identyfikować, analizować i ograniczać wpływ heurystyk oraz zniekształceń poznawczych na argumentację etyczną. Główne założenie brzmi: uznanie własnej podatności na błędy poznawcze stanowi warunek bardziej bezstronnego i rzetelnego namysłu moralnego. PROBLEM I METODY BADAWCZE: Artykuł podejmuje problem wpływu intuicji moralnych, emocji oraz błędów poznawczych na rozstrzygnięcia formułowane przez zawodowych etyków. Zastosowano metody analizy filozoficznej i krytycznej literatury przedmiotu oraz analizy eksperymentów myślowych, odwołującej się do badań z zakresu psychologii poznawczej i filozofii moralności. PROCES WYWODU: W tekście przedstawione są modele „etyka adwokata”, który racjonalizuje wcześniej przyjęte przekonania, oraz „etyka Herkulesa”, dążącego do możliwie bezstronnego rozważenia konkurencyjnych argumentów. Następnie analizowane są wybrane eksperymenty myślowe, m.in. „maszyna przeżyć” Nozicka oraz „skrzypek” Thomson. Zauważa się, że mogą one aktywizować takie zniekształcenia jak status quo bias, efekt ramowania czy racjonalizacja post hoc. WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Analiza pokazuje, że filozofowie moralności również podlegają błędom poznawczym. Badania przywoływane w artykule wskazują, że specjalistyczna wiedza filozoficzna nie eliminuje wpływu efektu ramowania ani zniekształceń poznawczych. Intuicje moralne mogą stanowić źródło stronniczości i prowadzić do uzasadniania wcześniej przyjętych przekonań. WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Postulowane jest rozwijanie postawy „etyka Herkulesa”, opartej na pokorze epistemicznej, dystansie wobec własnych intuicji oraz stosowaniu narzędzi krytycznego myślenia, takich jak steelmanning. Innowacją jest połączenie badań nad błędami poznawczymi z metodologią etyki. W edukacji i badaniach etycznych rekomenduje się systematyczne rozpoznawanie i ograniczanie wpływu intuicji, emocji oraz uwarunkowań kulturowych na argumentację moralną.
  • 021 a etyka
  • 021 a intuicje moralne
  • 021 a Nozick
  • 021 a Thomson
  • 021 a zniekształcenia poznawcze
  • 966 a filozofia
  • 985 a Wydział Filozoficzny
  • 985 b Instytut Filozofii

2026_art_Kucharski_J_Sine ira et studio – krytyczne myślenie jako lekarstwo na stronnicze intuicje moralne etyków.pdf (458 KB)

  • Licencja: CC BY-ND 4.0
  • Wersja tekstu: Ostateczna autorska
  • Dostępność: Publiczny
Pobierz
Repozytorium Akademii Ignatianum w Krakowie, które jest częścią Portalu Pracowniczego zostało zrealizowane w ramach projektu „Program wzmocnienia potencjału dydaktycznego Uczelni na rzecz rozwoju regionalnego” POWR.03.05.00-00-ZR10/18 współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego.