Kobieca delikatność czy męska śmiałość? Rozpoznanie problematyki relacji dewizek do strojów specjalnych z perspektywy nauk o kulturze
false
- Tytuł: Kobieca delikatność czy męska śmiałość? Rozpoznanie problematyki relacji dewizek do strojów specjalnych z perspektywy nauk o kulturze
- Autor/Autorzy: ANNA KULPA (Autor)
- Nazwa czasopisma: Rocznik Filozoficzny Ignatianum
- Rok: 2026
- Tom: 32
- Numer: 3
- ISSN: 2300-1402
- Adres www:: https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/rfi/article/view/2026.3203.14
- Strony od-do: 229-256
- Abstrakt: Artykuł weryfikuje powszechne przekonanie, jakoby dewizka była przedmiotem przypisanym wyłącznie do męskiej sfery materialnej. Rozważania nad tym zagadnieniem oparto na prześledzeniu związków formalnych i znaczeniowych tych przedmiotów zarówno z płcią właściciela, noszonym przez niego strojem i wykonywanym zawodem. Głównym źródłem pozwalającym na rekonstrukcję dziejów dewizek stały się badania wybranych obiektów zabytkowych oraz analiza materiałów źródłowych, opisów z prasy modowej, wzmianek pamiętnikarskich oraz przedstawień malarskich i fotograficznych. Należy podkreślić, że symbolicznego znaczenie dewizki nie było dotąd przedmiotem spójnych badań naukowych. Ze względu na specyfikę zagadnienia zastosowano podejście interdyscyplinarne. Poza historią sztuki i naukami o kulturze wykorzystano elementy z zakresu antropologii społeczno-kulturowej, antropologii rzeczy, socjologii, heritologii i memory studies. Dzięki temu dewizka, kojarzona przede wszystkim z XIX-wieczną męską kamizelką, została zaprezentowana jako odrębny przedmiot posiadający własną historię i typologię. Najważniejszym wnioskiem z przeprowadzonych analiz jest to, że na przestrzeni stuleci dewizka zachowała swoistą autonomię wobec zmieniających się strojów męskich i kobiecych – wbrew powszechnej opinii przekraczając ramy, jakie nadała jej definicja galanterii. Odgrywała różne role w kulturze dzięki swojej umiejętności łączenia się z innymi elementami przy zachowaniu odrębności formalnej i znaczeniowej. Stanowiła element tożsamości indywidualnej, grupowej, stanowej oraz płciowej, przy czym o jej potencjalnym kobiecym lub męskim charakterze decydował szereg czynników. Przedmiot ten zawsze był gotowy do przemian i reagując na przeobrażenia kultury oraz dynamikę dziejową, umykał przed jakąkolwiek jednoznacznością i kategoryzacją.
- Słowa kluczowe:
- fob chain
- Albert chain
- charivari
- chatelaine
- dewizka
- guard chain
- mundury żołnierskie
- polski strój narodowy
- postdewizka
- protodewizka
- stroje duchownych
- stroje regionalne
- uniformy medyczne
- Dyscyplina: nauki o kulturze i religii
false
- 002 a Kobieca delikatność czy męska śmiałość? Rozpoznanie problematyki relacji dewizek do strojów specjalnych z perspektywy nauk o kulturze
- 003 b 0000-0002-4977-386X
- 003 a ANNA KULPA (Autor)
- 004 a Oryginalny artykuł naukowy
- 006 a Rocznik Filozoficzny Ignatianum
- 008 a 2026
- 009 a 32
- 010 a 3
- 011 a 2300-1402
- 014 a https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/rfi/article/view/2026.3203.14
- 015 a 229-256
- 019 a Artykuł weryfikuje powszechne przekonanie, jakoby dewizka była przedmiotem przypisanym wyłącznie do męskiej sfery materialnej. Rozważania nad tym zagadnieniem oparto na prześledzeniu związków formalnych i znaczeniowych tych przedmiotów zarówno z płcią właściciela, noszonym przez niego strojem i wykonywanym zawodem. Głównym źródłem pozwalającym na rekonstrukcję dziejów dewizek stały się badania wybranych obiektów zabytkowych oraz analiza materiałów źródłowych, opisów z prasy modowej, wzmianek pamiętnikarskich oraz przedstawień malarskich i fotograficznych. Należy podkreślić, że symbolicznego znaczenie dewizki nie było dotąd przedmiotem spójnych badań naukowych. Ze względu na specyfikę zagadnienia zastosowano podejście interdyscyplinarne. Poza historią sztuki i naukami o kulturze wykorzystano elementy z zakresu antropologii społeczno-kulturowej, antropologii rzeczy, socjologii, heritologii i memory studies. Dzięki temu dewizka, kojarzona przede wszystkim z XIX-wieczną męską kamizelką, została zaprezentowana jako odrębny przedmiot posiadający własną historię i typologię. Najważniejszym wnioskiem z przeprowadzonych analiz jest to, że na przestrzeni stuleci dewizka zachowała swoistą autonomię wobec zmieniających się strojów męskich i kobiecych – wbrew powszechnej opinii przekraczając ramy, jakie nadała jej definicja galanterii. Odgrywała różne role w kulturze dzięki swojej umiejętności łączenia się z innymi elementami przy zachowaniu odrębności formalnej i znaczeniowej. Stanowiła element tożsamości indywidualnej, grupowej, stanowej oraz płciowej, przy czym o jej potencjalnym kobiecym lub męskim charakterze decydował szereg czynników. Przedmiot ten zawsze był gotowy do przemian i reagując na przeobrażenia kultury oraz dynamikę dziejową, umykał przed jakąkolwiek jednoznacznością i kategoryzacją.
- 021 a fob chain
- 021 a Albert chain
- 021 a charivari
- 021 a chatelaine
- 021 a dewizka
- 021 a guard chain
- 021 a mundury żołnierskie
- 021 a polski strój narodowy
- 021 a postdewizka
- 021 a protodewizka
- 021 a stroje duchownych
- 021 a stroje regionalne
- 021 a uniformy medyczne
- 966 a nauki o kulturze i religii
- 985 a Wydział Filozoficzny
- 985 b Instytut Kulturoznawstwa i Dziennikarstwa
false
false
- Tytuł: Kobieca delikatność czy męska śmiałość? Rozpoznanie problematyki relacji dewizek do strojów specjalnych z perspektywy nauk o kulturze
- Autor (Twórca): ANNA KULPA (Autor)
- Tytuł czasopisma : Rocznik Filozoficzny Ignatianum
- Data: 2026
- Dyscyplina: nauki o kulturze i religii
- Słowa kluczowe w j. polskim:
- Struktura:
false
2026_art_Kulpa_A_Kobieca delikatność czy męska śmiałość....pdf (253 KB)
- Licencja: CC BY-ND 4.0
- Wersja tekstu: Ostateczna opublikowana
- Dostępność: Publiczny