Demokracja liberalna: problematyczny projekt

Collection
chapter in monograph
Download bibliographic description
  • Title: Demokracja liberalna: problematyczny projekt
  • Author:
  • Access date: 13-35
  • Tytuł monografii: Demokracja liberalna
  • Wydawca: Akademia Ignatianum w Krakowie
  • Rok wydania: 2026
  • Miejsce wydania: Kraków
  • DOI: 10.35765/slowniki.659
  • URL: https://slownikispoleczne.ignatianum.edu.pl/index.php/ss/pl/catalog/book/659
  • Abstract in Polish: DEFINICJA POJĘCIA: Badacze nie są zgodni co do momentu ustanowienia demokracji liberalnej. Zwykle uznają, że istnieje ona lub nawet jest obecnie w kryzysie. Jedni wspominają jednak, że pojawiła się ona przed pierwszą wojną światową lub po niej, skoro z projektem tak nazwanym mierzyli się ci, którzy mieli go za narzucany m.in. Niemcom przez zwycięskie mocarstwa. Inni głoszą, że ustanowił go konsens liberalno­‑demokratyczny zawarty po drugiej wojnie przeciw projektowi sowieckiemu. Istotę demokracji z przymiotnikiem „liberalna”, odmienną od wcześniej praktykowanej lub omawianej, znajduje się w złożeniu rozwiązania demokratycznego (większość określa treść prawodawstwa) z liberalnym, nakierowanym na ochronę podmiotowych praw jednostek. ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Niekiedy wspomina się, że demokracja liberalna kształtowała się przez kilka stuleci w Europie i północnej Ameryce, łącząc rozwiązania jurydyczne, instytucjonalne, a nawet moralne czy raczej kulturowe. Jest to z pewnością projekt nowożytny, coraz bardziej problematyczny dla pokoleń kwestionujących jednaką racjonalność podmiotów dyktującą im jakoby wiążący każdy z nich zakaz naruszania uprawnień posiadanych przez ludzi. UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Zasadę większości znali już starożytni Ateńczycy, kładli oni jednak akcent nie na interesy jednostek, lecz na dobro wspólnoty: pierwsze nie mogły ograniczać dążenia do realizacji drugiego. Czas dominacji partii masowych zdaje się wypierać „liberalność” mającą udoskonalać projekt Greków, chronić to, co indywidualne. Reprezentanci nie jednostki już bowiem reprezentują, lecz interesy partyjne. Demokracja liberalna jest problematyzowana m.in. z punktu widzenia prymatu ekonomii nad polityką, degradacji ładu konstytucyjnego, znaczenia historycznie i kulturowo określonych większości, relacji tego, co prawne i polityczne, do sfery religijnej. REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I ­REKOMENDACJAMI: Demokracja liberalna ewokuje rozmaite napięcia i paradoksy: zestawia tendencje bliskie ludowi lub zgoła w nim jakoby dominujące („populistyczne”) z „elitarnością” przez nie atakowaną, równość głosujących z wolnością upragnioną przez wyróżniających się, narodową choćby tożsamość z tym, co indywidualne, być może nieuwzględniające jej, pretensje ludu do „bycia suwerenem” z próbami włączenia go do szerszych struktur lub jego rozczłonkowania. Bodaj najbardziej jednak wybijają się kwestie relacji między prawem ustanawianym przez ogół (lud czy raczej jego przedstawicieli skupionych w partiach politycznych?) i niezbywalnymi jakoby i nienaruszalnymi uprawnieniami jednostek oraz między jakoby stałym i „neutralnym” prawem a pretensjami organów władzy sądowniczej do ustalania rzeczywistej jego treści.
  • Structure:
    • Wydział Pedagogiczny
    • Instytut Nauk o Polityce i Administracji
  • Dyscyplina:
    • nauki o polityce i administracji
    • nauki o polityce i administracji
  • 002 a Demokracja liberalna: problematyczny projekt
  • 003 a ANNA KRZYNÓWEK-ARNDT (Autor)
  • 003 e 0000-0001-5293-6829
  • 003 a BOGDAN SZLACHTA (Autor)
  • 003 e 0000-0003-4841-589X
  • 003 f ANNA KRZYNÓWEK-ARNDT (Redaktor)
  • 003 f BOGDAN SZLACHTA (Redaktor)
  • 005 a Rozdział w książce
  • 006 a 13-35
  • 010 a 10.35765/slowniki.659
  • 011 a https://slownikispoleczne.ignatianum.edu.pl/index.php/ss/pl/catalog/book/659
  • 012 a Demokracja liberalna
  • 013 a 2026
  • 014 c Akademia Ignatianum w Krakowie
  • 015 a Kraków
  • 017 a 978-83-7614-710-9
  • 021 a DEFINICJA POJĘCIA: Badacze nie są zgodni co do momentu ustanowienia demokracji liberalnej. Zwykle uznają, że istnieje ona lub nawet jest obecnie w kryzysie. Jedni wspominają jednak, że pojawiła się ona przed pierwszą wojną światową lub po niej, skoro z projektem tak nazwanym mierzyli się ci, którzy mieli go za narzucany m.in. Niemcom przez zwycięskie mocarstwa. Inni głoszą, że ustanowił go konsens liberalno­‑demokratyczny zawarty po drugiej wojnie przeciw projektowi sowieckiemu. Istotę demokracji z przymiotnikiem „liberalna”, odmienną od wcześniej praktykowanej lub omawianej, znajduje się w złożeniu rozwiązania demokratycznego (większość określa treść prawodawstwa) z liberalnym, nakierowanym na ochronę podmiotowych praw jednostek. ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Niekiedy wspomina się, że demokracja liberalna kształtowała się przez kilka stuleci w Europie i północnej Ameryce, łącząc rozwiązania jurydyczne, instytucjonalne, a nawet moralne czy raczej kulturowe. Jest to z pewnością projekt nowożytny, coraz bardziej problematyczny dla pokoleń kwestionujących jednaką racjonalność podmiotów dyktującą im jakoby wiążący każdy z nich zakaz naruszania uprawnień posiadanych przez ludzi. UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Zasadę większości znali już starożytni Ateńczycy, kładli oni jednak akcent nie na interesy jednostek, lecz na dobro wspólnoty: pierwsze nie mogły ograniczać dążenia do realizacji drugiego. Czas dominacji partii masowych zdaje się wypierać „liberalność” mającą udoskonalać projekt Greków, chronić to, co indywidualne. Reprezentanci nie jednostki już bowiem reprezentują, lecz interesy partyjne. Demokracja liberalna jest problematyzowana m.in. z punktu widzenia prymatu ekonomii nad polityką, degradacji ładu konstytucyjnego, znaczenia historycznie i kulturowo określonych większości, relacji tego, co prawne i polityczne, do sfery religijnej. REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I ­REKOMENDACJAMI: Demokracja liberalna ewokuje rozmaite napięcia i paradoksy: zestawia tendencje bliskie ludowi lub zgoła w nim jakoby dominujące („populistyczne”) z „elitarnością” przez nie atakowaną, równość głosujących z wolnością upragnioną przez wyróżniających się, narodową choćby tożsamość z tym, co indywidualne, być może nieuwzględniające jej, pretensje ludu do „bycia suwerenem” z próbami włączenia go do szerszych struktur lub jego rozczłonkowania. Bodaj najbardziej jednak wybijają się kwestie relacji między prawem ustanawianym przez ogół (lud czy raczej jego przedstawicieli skupionych w partiach politycznych?) i niezbywalnymi jakoby i nienaruszalnymi uprawnieniami jednostek oraz między jakoby stałym i „neutralnym” prawem a pretensjami organów władzy sądowniczej do ustalania rzeczywistej jego treści.
  • 985 a Wydział Pedagogiczny
  • 985 b Instytut Nauk o Polityce i Administracji
  • 999 a nauki o polityce i administracji
  • 999 a nauki o polityce i administracji

2026_rozdz_Krzynowek-Arndt_A_Szlachata_B_Demokracja liberalna_problematyczny projekt.pdf (277 KB)

  • Licence: CC BY-ND 4.0
  • Text version: Final published
  • Availability: Public
Download
Repozytorium Akademii Ignatianum w Krakowie, które jest częścią Portalu Pracowniczego zostało zrealizowane w ramach projektu „Program wzmocnienia potencjału dydaktycznego Uczelni na rzecz rozwoju regionalnego” POWR.03.05.00-00-ZR10/18 współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego.