Podmiot w demokracji liberalnej

Collection
chapter in monograph
Download bibliographic description
  • Title: Podmiot w demokracji liberalnej
  • Author:
  • Access date: 151-166
  • Tytuł monografii: Demokracja liberalna
  • Wydawca: Akademia Ignatianum w Krakowie
  • Rok wydania: 2026
  • Miejsce wydania: Kraków
  • URL: https://slownikispoleczne.ignatianum.edu.pl/index.php/ss/pl/catalog/book/651
  • Abstract in Polish: Podmiot jest pojęciem wieloznacznym i rozmaicie definiowanym, jednak w filozofii oznacza najczęściej trwały fundament dla zmiennych, przygodnych własności. Tak rozumianym podmiotem demokracji jest lud, zaś liberalizmu – jednostka. Demokracja liberalna jest zatem próbą wypracowania rodzącego rozmaite paradoksy kompromisu między liberalnym indywidualizmem a demokratycznym holizmem. ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Mimo zażartych sporów dotyczących tego, co czyni z podmiotu ontologiczny fundament, paradygmat substancjalistyczny (podmiot jako podstawa) dominował w filozofii podmiotowości aż do XX wieku, kiedy to coraz częstsze tezy o „śmierci podmiotu” doprowadziły do jego głębokiego kryzysu. Lud jako „substancja” demokracji konsekwentnie rozszerzał natomiast na przestrzeni dziejów swój zakres znaczeniowy: do czasów nowożytnych oznaczał zazwyczaj zubożałe masy, podczas gdy we współczesnych demokracjach liberalnych – ogół obywateli państwa. UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Liberalny prymat jednostki i demokratyczny imperatyw władzy ludu są potencjalnie konfliktogenne, a odpowiedź na pytanie, czy możliwe jest pogodzenie ich w ramach jednego ustroju politycznego, wymaga rozważenia co najmniej kilku kwestii: 1) Czy społeczna ontologia demokracji jest indywidualistyczna czy organicystyczna?; 2) Jaki wpływ na demokratyczną podmiotowość ma mechanizm reprezentacji politycznej?; 3) Czy liberalizm dopuszcza kolektywny charakter praw podmiotowych? REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I REKOMENDACJAMI: Liberalna demokracja powinna być gotowa do zrewidowania substancjalistycznego charakteru fundującej ją koncepcji podmiotowości. W przeciwnym razie napięcia pomiędzy pojęciami jednostki i ludu mogą przyczynić się do postępującej erozji projektu liberalno-demokratycznego.
  • Structure:
    • Wydział Pedagogiczny
    • Instytut Nauk o Polityce i Administracji
  • Dyscyplina: nauki o polityce i administracji
  • 002 a Podmiot w demokracji liberalnej
  • 003 a PIOTR SAWCZYŃSKI (Autor)
  • 003 e 0000-0003-4115-2978
  • 003 f ANNA KRZYNÓWEK-ARNDT (Redaktor)
  • 003 f BOGDAN SZLACHTA (Redaktor)
  • 005 a Rozdział w książce
  • 006 a 151-166
  • 011 a https://slownikispoleczne.ignatianum.edu.pl/index.php/ss/pl/catalog/book/651
  • 012 a Demokracja liberalna
  • 013 a 2026
  • 014 c Akademia Ignatianum w Krakowie
  • 015 a Kraków
  • 017 a 978-83-7614-710-9
  • 021 a Podmiot jest pojęciem wieloznacznym i rozmaicie definiowanym, jednak w filozofii oznacza najczęściej trwały fundament dla zmiennych, przygodnych własności. Tak rozumianym podmiotem demokracji jest lud, zaś liberalizmu – jednostka. Demokracja liberalna jest zatem próbą wypracowania rodzącego rozmaite paradoksy kompromisu między liberalnym indywidualizmem a demokratycznym holizmem. ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Mimo zażartych sporów dotyczących tego, co czyni z podmiotu ontologiczny fundament, paradygmat substancjalistyczny (podmiot jako podstawa) dominował w filozofii podmiotowości aż do XX wieku, kiedy to coraz częstsze tezy o „śmierci podmiotu” doprowadziły do jego głębokiego kryzysu. Lud jako „substancja” demokracji konsekwentnie rozszerzał natomiast na przestrzeni dziejów swój zakres znaczeniowy: do czasów nowożytnych oznaczał zazwyczaj zubożałe masy, podczas gdy we współczesnych demokracjach liberalnych – ogół obywateli państwa. UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Liberalny prymat jednostki i demokratyczny imperatyw władzy ludu są potencjalnie konfliktogenne, a odpowiedź na pytanie, czy możliwe jest pogodzenie ich w ramach jednego ustroju politycznego, wymaga rozważenia co najmniej kilku kwestii: 1) Czy społeczna ontologia demokracji jest indywidualistyczna czy organicystyczna?; 2) Jaki wpływ na demokratyczną podmiotowość ma mechanizm reprezentacji politycznej?; 3) Czy liberalizm dopuszcza kolektywny charakter praw podmiotowych? REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I REKOMENDACJAMI: Liberalna demokracja powinna być gotowa do zrewidowania substancjalistycznego charakteru fundującej ją koncepcji podmiotowości. W przeciwnym razie napięcia pomiędzy pojęciami jednostki i ludu mogą przyczynić się do postępującej erozji projektu liberalno-demokratycznego.
  • 985 a Wydział Pedagogiczny
  • 985 b Instytut Nauk o Polityce i Administracji
  • 999 a nauki o polityce i administracji

2026_rozdz_Sawczynski_P_Podmiot+w+demokracji+liberalnej.pdf (221 KB)

  • Licence: CC BY-ND 4.0
  • Text version: Final published
  • Availability: Public
Download
Repozytorium Akademii Ignatianum w Krakowie, które jest częścią Portalu Pracowniczego zostało zrealizowane w ramach projektu „Program wzmocnienia potencjału dydaktycznego Uczelni na rzecz rozwoju regionalnego” POWR.03.05.00-00-ZR10/18 współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego.