Filozofia nauk społecznych wobec ideologii narodowego socjalizmu

Collection
chapter in monograph
Download bibliographic description
  • Title: Filozofia nauk społecznych wobec ideologii narodowego socjalizmu
  • Author:
  • Access date: 97-110
  • Tytuł monografii: Filozofia nauk społecznych
  • Wydawca: Akademia Ignatianum w Krakowie
  • Rok wydania: 2026
  • Miejsce wydania: Kraków
  • URL: https://slownikispoleczne.ignatianum.edu.pl/index.php/ss/pl/catalog/book/610
  • Abstract in Polish: DEFINICJA POJĘCIA: Hasło analizuje relację między filozofią nauk społecznych a ideologią narodowego socjalizmu, definiując pierwszą jako dziedzinę zajmującą się analizą metod, struktury i etyki nauk społecznych, a drugą jako totalitarną, rasistowską i antysemicką odmianę faszyzmu. Istotą zagadnienia jest teza, że interdyscyplinarny charakter filozofii nauk społecznych uczynił ją zarówno potencjalnym narzędziem instrumentalizacji, jak i obszarem absolutnego oporu wobec totalitarnego roszczenia do prawdy. ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: W tekście przeprowadzona została analiza stanowisk wybranych myślicieli ważnych z perspektywy podjętego zagadnienia. W związku z tym bada się zaangażowanie Martina Heideggera w narodowy socjalizm i filozoficzne podstawy jego decyzji, koncepcję winy Karla Jaspersa jako filozoficzny wkład w problem moralnego rozliczenia. W tekście przywołana jest także koncepcja totalitaryzmu Hannah Arendt ze szczególnym uwzględnieniem pojęcia „banalności zła”. Historyczną analizę dopełniają Jürgena Habermasa krytyka racjonalności instrumentalnej i propozycja działania komunikacyjnego jako alternatywy wobec ideologii oraz stworzona przez Stanisława Ossowskiego koncepcja „ojczyzny ideologicznej” jako podstawy budowania przestrzeni społecznej. UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA:Historyczne analizy są przenoszone na grunt współczesnych wyzwań i problemów ze szczególnym podkreśleniem aktualnej roli filozofii nauk społecznych w demaskowaniu mechanizmów ideologicznych i budowaniu odporności na uleganie autorytarnym modelom władzy. Przykładem niepodważalnej aktualności badanej problematyki może być spór o pamięć historyczną w ramach sławnej debaty Historikerstreit. REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I REKOMENDACJAMI: Ogólnie rzecz ujmując, centralnym założeniem zaprezentowanym w tekście jest teza, że filozofia nauk społecznych wydaje się nieodzownym narzędziem w rozpoznawaniu, poznawaniu oraz przeciwdziałaniu ideologiom totalitarnym. W związku z tym wskazuje się również na konieczność kontynuowania badań interdyscyplinarnych, rozwijania krytycznego myślenia oraz ochrony autonomii intelektualnej jako bezwzględnych filarów budowania odporności na manipulację i dogmatyzm.
  • Structure:
    • Wydział Filozoficzny
    • Instytut Filozofii
  • Dyscyplina: filozofia
  • 002 a Filozofia nauk społecznych wobec ideologii narodowego socjalizmu
  • 003 a JACEK SURZYN (Autor)
  • 003 e 0000-0001-7959-243X
  • 003 f ADAM JONKISZ (Redaktor)
  • 003 f Marek Rembierz (Redaktor)
  • 005 a Rozdział w książce
  • 006 a 97-110
  • 011 a https://slownikispoleczne.ignatianum.edu.pl/index.php/ss/pl/catalog/book/610
  • 012 a Filozofia nauk społecznych
  • 013 a 2026
  • 014 c Akademia Ignatianum w Krakowie
  • 015 a Kraków
  • 017 a 978-83-7614-712-3
  • 021 a DEFINICJA POJĘCIA: Hasło analizuje relację między filozofią nauk społecznych a ideologią narodowego socjalizmu, definiując pierwszą jako dziedzinę zajmującą się analizą metod, struktury i etyki nauk społecznych, a drugą jako totalitarną, rasistowską i antysemicką odmianę faszyzmu. Istotą zagadnienia jest teza, że interdyscyplinarny charakter filozofii nauk społecznych uczynił ją zarówno potencjalnym narzędziem instrumentalizacji, jak i obszarem absolutnego oporu wobec totalitarnego roszczenia do prawdy. ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: W tekście przeprowadzona została analiza stanowisk wybranych myślicieli ważnych z perspektywy podjętego zagadnienia. W związku z tym bada się zaangażowanie Martina Heideggera w narodowy socjalizm i filozoficzne podstawy jego decyzji, koncepcję winy Karla Jaspersa jako filozoficzny wkład w problem moralnego rozliczenia. W tekście przywołana jest także koncepcja totalitaryzmu Hannah Arendt ze szczególnym uwzględnieniem pojęcia „banalności zła”. Historyczną analizę dopełniają Jürgena Habermasa krytyka racjonalności instrumentalnej i propozycja działania komunikacyjnego jako alternatywy wobec ideologii oraz stworzona przez Stanisława Ossowskiego koncepcja „ojczyzny ideologicznej” jako podstawy budowania przestrzeni społecznej. UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA:Historyczne analizy są przenoszone na grunt współczesnych wyzwań i problemów ze szczególnym podkreśleniem aktualnej roli filozofii nauk społecznych w demaskowaniu mechanizmów ideologicznych i budowaniu odporności na uleganie autorytarnym modelom władzy. Przykładem niepodważalnej aktualności badanej problematyki może być spór o pamięć historyczną w ramach sławnej debaty Historikerstreit. REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I REKOMENDACJAMI: Ogólnie rzecz ujmując, centralnym założeniem zaprezentowanym w tekście jest teza, że filozofia nauk społecznych wydaje się nieodzownym narzędziem w rozpoznawaniu, poznawaniu oraz przeciwdziałaniu ideologiom totalitarnym. W związku z tym wskazuje się również na konieczność kontynuowania badań interdyscyplinarnych, rozwijania krytycznego myślenia oraz ochrony autonomii intelektualnej jako bezwzględnych filarów budowania odporności na manipulację i dogmatyzm.
  • 985 a Wydział Filozoficzny
  • 985 b Instytut Filozofii
  • 999 a filozofia

2026_rozdz_Surzyn_J_Filozofia nauk społecznych wobec ideologii narodowego socjalizmu.pdf (230 KB)

  • Licence: CC BY-ND 4.0
  • Text version: Final published
  • Availability: Public
Download
Repozytorium Akademii Ignatianum w Krakowie, które jest częścią Portalu Pracowniczego zostało zrealizowane w ramach projektu „Program wzmocnienia potencjału dydaktycznego Uczelni na rzecz rozwoju regionalnego” POWR.03.05.00-00-ZR10/18 współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego.